کک، کنه و شپش سه انگل خارجی شایع سگ‌ها و گربه‌ها هستند. هر سه می‌توانند باعث خارش و ناراحتی شوند و بعضی از آن‌ها بیماری هم منتقل می‌کنند. شناختن تفاوتشان کمک می‌کند زودتر به دامپزشک برسید.
سه انگل، سه شکل
حشره‌ای ریز، قهوه‌ای تیره و با بدن باریک که می‌پرد و سریع حرکت می‌کند. معمولاً روی کمر، دم و پشت ران دیده می‌شود. ذرات سیاه‌رنگ شبیه خاک‌اره لای مو، فضلهٔ کک‌اند؛ اگر روی کاغذ مرطوب بگذارید، رنگ قرمز‌قهوه‌ای می‌دهد.
به پوست می‌چسبد و خون می‌خورد. بعد از مکیدن بزرگ و گرد می‌شود، مثل یک دانهٔ کوچک روی پوست. بیشتر دور گوش، گردن، بین انگشتان و زیر بغل دیده می‌شود.
بدن پهن‌تر و کندتر از کک دارد و نمی‌پرد. تخم‌هایش (رشک) به تار مو می‌چسبند و مثل دانه‌های ریز سفید یا کرم‌رنگ دیده می‌شوند. شپش معمولاً با تماس مستقیم یا وسایل مشترک (مثل برس) منتقل می‌شود.
نشانه‌ها چیست؟
- خارش زیاد، لیسیدن یا گاز گرفتن مداوم پوست
- ریزش مو، پوست قرمز، دانه‌دانه یا پوسته‌پوسته
- ذرات سیاه یا دانه‌های ریز لای مو
- بی‌قراری و بدخوابی
- مو مات و ژولیده
- در موارد شدید یا در توله و بچه‌گربه: رنگ‌پریدگی لثه، ضعف و بی‌حالی (می‌تواند نشانهٔ کم‌خونی باشد)
چرا فقط خارش نیست؟
- کک: در بعضی پت‌ها حساسیت پوستی ایجاد می‌کند و می‌تواند یکی از انگل‌های روده (کرم نواری) را هم منتقل کند.
- کنه: ممکن است بیماری‌های خونی منتقل کند. بعد از گزش کنه، اگر پت بی‌حال شد، تب کرد یا غذا نخورد، باید سریع نزد دامپزشک برود.
- شپش: معمولاً مخصوص همان گونه است. شپش سگ و گربه روی انسان زندگی نمی‌کند، ولی آلودگی شدید پوست و موی پت را بدحال می‌کند.
اگر کنه دیدید
اگر مطمئن نیستید، بهتر است دامپزشک آن را بردارد. اگر خودتان می‌خواهید بردارید:
- دستکش بپوشید و با پنس یا ابزار مخصوص کنه‌گیر، کنه را تا جای ممکن نزدیک پوست بگیرید.
- آرام و یکنواخت بکشید، بدون چرخاندن یا فشردن بدن کنه.
- جای گزش را ضدعفونی کنید و دست‌هایتان را بشویید.
- کنه را له نکنید و روی آن روغن، الکل یا آتش نگذارید؛ این کارها می‌تواند وضع را بدتر کند.
- چند روز جای گزش و حال پت را زیر نظر بگیرید.
چرا درمان خودسرانه خطرناک است؟
داروها و شامپوهای ضدانگل برای هر گونه، سن و وزن فرق دارند. بعضی محصولاتی که برای سگ مناسب‌اند برای گربه می‌توانند سمی باشند. شامپو یا قطره‌ای که برای انسان است هم برای پت مناسب نیست. بدون تشخیص نمی‌دانیم که با کک طرفیم، کنه یا شپش و درمان درست هر کدام فرق می‌کند. بهترین کار این است که دامپزشک نوع انگل را تشخیص دهد و محصول و برنامهٔ مناسب را مشخص کند.
پیشگیری و کنترل
- برنامهٔ منظم ضدانگل را با دامپزشک تنظیم کنید.
- همهٔ پت‌های خانه را با هم درمان کنید؛ اگر فقط یکی درمان شود، دیگری آلودگی را برمی‌گرداند.
- کک فقط روی پت نیست؛ بخش بزرگی از آن در محیط (تخت، فرش، مبل) است. جای خواب پت را مرتب بشویید و جاروبرقی بکشید.
- پت تازه‌وارد را قبل از اینکه با بقیه تماس بگیرد، معاینه کنید.
- وسایلی مثل برس را بین پت‌ها مشترک نکنید.
- بعد از قدم‌زدن در چمن یا محیط‌های پرکنه، بدن پت را وارسی کنید.
- خارش شدید است یا پوست زخم شده
- لثه سفید یا کم‌رنگ شده
- توله یا بچه‌گربه بی‌حال شده
- بعد از گزش کنه تب، بی‌حالی یا بی‌اشتهایی پیدا شده
- با درمان خانگی بهتر نشده
یک نمونه از کار دکتر
پنی، سگی با آلودگی به شپش، نزد دکتر مساوات درمان شد. عکس‌ها و توضیح کوتاه این پرونده را ببینید: پروندهٔ پنی.
سؤال‌های رایج
کک و شپش را از هم چطور تشخیص بدهیم؟
کک می‌پرد و سریع است، ولی شپش پهن‌تر و کندتر است و تخمش به مو می‌چسبد. اگر مطمئن نیستید، دامپزشک می‌تواند با دیدن نمونه (حتی زیر میکروسکوپ) تشخیص دهد.
آیا پت داخل خانه هم کک می‌گیرد؟
بله. کک می‌تواند از لباس، کفش، پت دیگر یا بیرون وارد خانه شود، پس نبودن بیرون‌رفتن معیار امنی نیست.
کنه به انسان هم می‌چسبد؟
کنه می‌تواند به انسان هم بچسبد. بعد از قدم‌زدن در محیط‌های پرکنه، بدن خودتان را هم نگاه کنید.