جوجهٔ پرنده در هفته‌های اول کاملاً به پدر و مادر وابسته است. بعضی وقت‌ها پرورش‌دهنده‌ها یا صاحبان پرنده مجبور می‌شوند جوجه را با دست تغذیه کنند. این کار حساس است و اشتباه در آن می‌تواند به مرگ جوجه برسد. این مطلب راهنمای عمومی و هشدارهاست، نه جایگزین راهنمایی فرد باتجربه یا دامپزشک.
اگر پدر و مادر جوجه را می‌خوراند و سالم است، بهترین حالت همین است. تغذیهٔ دستی فقط وقتی لازم است که والدین جوجه را رها کرده‌اند، بیمار شده‌اند یا دلیل دیگری وجود دارد، و بهتر است زیر نظر فرد باتجربه یا دامپزشک باشد.
چرا سرلاک و غذاهای خانگی کامل نیستند؟
سرلاک و مواد مشابه برای نوزاد انسان ساخته شده‌اند و ترکیب پروتئین، چربی، کلسیم و ویتامین‌های آن‌ها برای جوجهٔ پرنده طراحی نشده است. غذاهای خانگی هم معمولاً تعادل لازم را ندارند. استفادهٔ طولانی از آن‌ها می‌تواند باعث کمبود تغذیه‌ای، ضعف استخوان، رشد ناقص و بیماری شود. فرمول‌های مخصوص تغذیهٔ دستی جوجهٔ طوطی‌سانان معمولاً برای همین کار ساخته شده‌اند و ترجیح داده می‌شوند.
اگر در شرایط اضطراری فقط چیز دیگری در دسترس است، حتماً با دامپزشک یا فرد باتجربه مشورت کنید و به‌سرعت غذای مناسب‌تر تهیه کنید.
خطرهای اصلی تغذیهٔ دستی
- ورود غذا به ریه (آسپیراسیون): اگر غذا به مجرای تنفس برود، می‌تواند در عرض لحظه‌ها یا روزها کشنده باشد.
- دمای نامناسب: غذای خیلی داغ پوست و چینهدان (کراپ) را می‌سوزاند و غذای سرد تخلیه را کند می‌کند.
- غلظت نامناسب: خیلی رقیق باعث کم‌غذایی و خیلی غلیظ باعث گیر کردن و کم‌آبی می‌شود.
- عفونت چینهدان («ترش شدن»): غذای مانده یا ابزار آلوده باعث تخمیر و عفونت می‌شود.
- سرمازدگی یا گرمازدگی: جوجه به محیط گرم و ثابت نیاز دارد.
نکات کلی و ایمنی
- غذا را هر بار تازه و فقط به‌اندازهٔ همان وعده آماده کنید و باقی‌مانده را دور بریزید.
- دمای غذا نزدیک دمای بدن باشد (معمولاً حدود ۳۸ تا ۴۰ درجه) و با دماسنج بررسی شود، نه با حدس.
- ابزار (سرنگ، قاشق) را بعد از هر بار با دقت بشویید و ضدعفونی کنید.
- جوجه را ثابت و سر را کمی بالا نگه دارید و آهسته، با توجه به بلعیدن او، غذا بدهید؛ هرگز با فشار.
- چینهدان را قبل از وعدهٔ بعد وارسی کنید؛ باید بین وعده‌ها تا حد زیادی خالی شود.
- تعداد وعده‌ها و مقدار غذا بسته به سن و گونه فرق می‌کند؛ این را باید فرد باتجربه یا دامپزشک مشخص کند.
- جوجه را در محل گرم و بدون کشیدگی هوا نگه دارید.
- وزن جوجه را مرتب بسنجید.
- چینهدان بعد از چند ساعت خالی نمی‌شود یا بوی ترشیدگی می‌دهد
- جوجه بی‌حال شده، تنفس سخت یا صدای خس‌خس دارد
- غذا از دهان یا بینی بیرون می‌آید
- وزنش ثابت مانده یا کم شده
- کم‌آبی (پوست چروکیده و خشک) دارد
از شیر گرفتن
وقتی جوجه شروع به نوک زدن و خوردن غذای جامد می‌کند، تغذیهٔ دستی باید تدریجی کم شود. قطع ناگهانی خطرناک است. برنامهٔ دقیق را با فرد باتجربه یا دامپزشک تنظیم کنید.